تفاوت کارایی و اثربخشی چیست؟

اگر بخواهیم به ساده و مختصر این دو واژه را تعریف کنیم:

کارایی به میزان “استفاده بهینه از منابع” و اثربخشی به میزان “دستیابی به اهداف” وابسته است.

 

اثربخشی‌ (Effectiveness)

  • اثربخشی عبارت است از درجه و مقدار رسیدن به اهداف تعیین شده و نیل به نتیجه مطلوب و مورد نظر
  • این مفهوم، نشانگر تحقق اهداف و سطح دستیابی به آن می باشد.
  • اثر بخشی را می‌توان به صورت کار درست را انجام دادن، تعریف کرد. کار درست در واقع آن چیزی است که نیاز برای آن وجود داشته باشد.

 

کارایی‌ (Efficiency)

  • رابطه‌ بین‌ نتیجه‌ به دست‌ آمده‌ و منابع‌ استفاده‌ شده‌، میزان صرف منابع به نسبت نتیجه به دست آمده، چگونگی به کارگیری منابع جهت تحقق اهداف معین، کارایی است.
  • نسبت بازده واقعی به دست آمده به بازدهی استاندارد و معین شده، کارایی یا راندمان است.
  • کارایی به استفاده کارآمد از منابع در فرآیندهای عملیاتی تولید و ارائه خدمات مربوط است.
  • کارایی یا راندمان در ماشین و سیستم های بسته و مکانیکی، خارج قسمت ظرفیت فعلی به ظرفیت اسمی می باشد و همواره کوچکتر از ۱ است، لیکن در مورد انسان (سیستم باز) بر اثر نظام انگیزشی و رهبری صحیح می تواند از ۱ بزرگتر شود. به عنوان مثال سینرژی یا هم افزایی و همچنین خلاقیت و نوآوری می تواند نتایج حاصله به نسبت ورودی ها و منابع صرف شده را به مراتب بزرگتر نماید.
  • میزان صرف منابع برای رسیدن به هدفی مشخص
  • این مقیاس معلوم می دارد که آیا برنامه اجرا شده از نهاده ها یا منابع برای نیل به اهداف، استفاده بهینه کرده است یا خیر؟
  • کارایی را به درست انجام دادن کاری مشخص، می توان تعریف نمود.

 

مثال:

این مثال در حوزه کشاورزی و آب بوده که با توجه به شرایط کنونی می تواند بیشتر مورد توجه قرار گیرد. با توجه به میزان آب در دسترس (فاکتور اصلی)، شرایط اقلیمی یک منطقه و دیگر عوامل موثر، این که تصمیم بگیرید زمین را با چه محصولی زیر کشت ببرید؟ سوالی در حوزه اثربخشی است، حالا این که از آب در دسترس، چگونه بهره می گیرید، مثلا به چه روشی آب را به مزرعه می رسانید؟ از چه روشی در آبیاری مانند غرقابی، تحت فشار، قطره ای، بارانی و . . . استفاده می کنید؟ پرسشی مربوط به کارایی می باشد.

 

کار درست، همان انتخاب به جا و صحیح محصول با توجه به شرایط آبی منطقه است که یعنی اثربخش

 

انجام کار به صورتی درست، یعنی گزینش شیوه کارآمد آبیاری برای کشت و زرع به معنای کارایی هست. طبیعی است که بهترین حالت، انتخاب محصول صحیح و انجام آبیاری به مناسب ترین روش می باشد.

 

بنابراین همان طور که تاکنون متوجه شده اید، چگونگی تحقق مجموعه‌ای از اهداف، مبین ثمربخشی است. در حالی که نحوه به کارگیری منابع جهت تحقق این اهداف گویای کارایی است. ملاحظه می شود که کارایی، جنبه کمی دارد ولی اثربخشی جنبه کیفی را دارا است. کارایی مربوط به فرآیند و عملیات است و اثربخشی، خروجی فرآیند را مدنظر قرار می دهد.

 

اثربخشی یا کارایی؟ کدام مهمتر است؟

حالا باید بتوانید بگویید که بین اثربخشی و کارایی کدام مهم تر است؟ اگر در یک برنامه ریزی یا تصمیم گیری ملزم شوید که یکی از این دو را در نظر بگیرید، سعی می کنید که تصمیم یا برنامه شما اثربخش بوده یا کارآمد باشد؟

 

جراحی به نام و ماهر را تصور کنید که بنا به دلایلی با انجام عمل جراحی باید پای یک بیمار را قطع نماید. ایشان این عمل جراحی که در بهترین حالت، چهار ساعت طول می کشد را سر وقت و با مهارت و کیفیت تمام به انجام می رساند. واضح است که کارایی این عمل، صددرصد می باشد. در انتهای عمل، دستیار جراح با ترس می گوید که آقا / خانم دکتر، فکر می کنم پای راست را که سالم بوده به اشتباه قطع کردید! باید پای چپ رو قطع می کردیم!

 

کارایی که کامل بوده و گفتیم که راندمان عمل، ۱۰۰درصد بوده اما اثربخشی این اقدام، چه قدر می باشد؟

 

اثربخشی، صفر درصد است. این همان مسئله نامطلوب و خطرناکی است که به آن اشاره کردیم. طرح ریزی برنامه صحیح و صرف منابع بیشتر برای اجرای آن، آسیب زیادی وارد نمی کند اما هدفگذاری اشتباه و انجام کاملا صحیح و کارآمد آن هدف نادرست، تماما ضرر و زیان است که برخی مواقع جبران ناپذیر هم می نمایاند.

به عبارت ساده باید گفت که با شناخت و درکی صحیح که مبتنی بر داده های واقعی و اطلاعات کامل می باشد، هدف را به درستی انتخاب نمایید، هدفی که در صورت تحقق، نتایج مثبتی را در بردارد. سپس، باید طوری برنامه ریزی کرد و برنامه ها را اجراء و عملیاتی نمود که از منابع، بهترین استفاده به عمل آید و آن هدف به صورتی کارآمد، محقق گردد.

 

نقش نرم افزارها در کارایی و اثربخشی فعالیت ها:

نرم افزارها ابزارهایی هستند که به ما کمک می کنند با رویکردی منسجم و ساختار یافته و مطمئن از منابع در دسترس از جمله زمان، انرژی و دانش خود حداکثر بهره برداری را داشته باشیم و به عبارتی دیگر کارایی فعالیت ها را افزایش دهیم و از طرفی به جهت یکپارچه سازی ها و تعاملات از پیش تعریف شده “درون نرم افزاری” و همچنین به جهت تمرکز بیشتر کاربر سیستم بر تجزیه و تحلیل خروجی ها به جای تمرکز روی اجرای مراحل انجام فعالیت ها، موجب می شود اثرات مطلوب و قابل پیش بینی را در نتایج مشاهده کنیم و اهداف مورد انتظار را بیش از پیش برآورده کنیم.

 

 

 

 

منبع: وب سایت پل شیشه ای و دپارتمان مارکتینگ محتوا پگاه سیستم

دمو

پشتیبانی

پشتیبانی راهنمایی و پشتیبانی نرم‌افزارهای پگاه‌سیستم.

۰۲۱-۴۱۳۶۷۰۰۰

فروش

مشاوره تخصصی، ارائه راه‌کارهای نرم‌افزاری مالی و سازمانی.

۰۲۱-۴۱۳۶۷۰۰۰

ایمیل

با آدرس پست الکترونیک پگاه‌سیستم مکاتبه فرمایید

info@pegahsystem.com

نشانی

تهران، سهروردی شمالی – خیابان هویزه شرقی – نرسیده به خیابان شریعتی – پلاک ۱۸ – واحد ۱

تلفکس :۴۱۳۶۷۰۰۰-۰۲۱